Η κούκλα στην τάξη: εμπόδια και λύσεις από την πράξη – Μέρος 1
- Αναστασία Ξηρομερίτου
- πριν από 5 ημέρες
- διαβάστηκε 6 λεπτά
Έγινε ενημέρωση: πριν από 4 ημέρες
Η κούκλα χωρίς σκηνή: μια γνώριμη σχολική ιστορία
1. Μια γνώριμη ιστορία από το νηπιαγωγείο
Η Μαρία είναι νηπιαγωγός.Έχει αρκετά χρόνια υπηρεσίας, έχει περάσει πολλές σχολικές χρονιές, πολλές τάξεις, πολλά παιδιά. Ξέρει καλά πώς κυλά ένα πρωινό στο νηπιαγωγείο.
Σήμερα τα παιδιά έχουν καθίσει στον κύκλο.Τα χαλάκια είναι στρωμένα, οι τσάντες έχουν μπει στη θέση τους, η τάξη είναι έτοιμη.
Η Μαρία σκέφτεται:«Σήμερα θα μιλήσουμε για τον θυμό. Θα ήταν τόσο βοηθητικό αν ερχόταν η κούκλα…»
Ρίχνει μια ματιά γύρω της.Δεν υπάρχει γωνιά κουκλοθεάτρου.Δεν υπάρχει σκηνή.Η κούκλα βρίσκεται σε μια σακούλα, ψηλά στο ντουλάπι, για να μη χαλάσει.
Η Μαρία την αγαπά αυτή την κούκλα. Την έχει χρησιμοποιήσει στο παρελθόν. Έχει δει τα παιδιά να ανοίγονται, να μιλούν πιο εύκολα, να γελούν, να ακούν.
Όμως τώρα διστάζει.
«Πού να τη βάλω; Πώς να τη παρουσιάσω; Χωρίς σκηνή δεν θα “σταθεί”…»
Τα παιδιά την κοιτούν. Περιμένουν.Η στιγμή περνά.
Η Μαρία συνεχίζει το πρόγραμμα χωρίς την κούκλα.Όχι επειδή δεν πιστεύει στη δύναμή της.Αλλά επειδή νιώθει ότι δεν έχει τα κατάλληλα μέσα.
Και κάπως έτσι, για άλλη μια φορά, η κούκλα μένει στο ντουλάπι.
Όχι από αδιαφορία.Από έλλειψη συνθηκών.
Αυτή η ιστορία δεν αφορά μόνο τη Μαρία.Αφορά πολλές τάξεις. Πολλά νηπιαγωγεία. Πολλούς εκπαιδευτικούς.
Καθώς η Μαρία συνεχίζει τη δραστηριότητα, πιάνει τον εαυτό της να σκέφτεται:
«Δεν είναι ότι δεν θέλω να τη χρησιμοποιήσω…Είναι ότι κάθε φορά χρειάζεται να βρω χώρο, τρόπο, χρόνο.Και μέσα σε όλα τα άλλα, κουράζομαι μόνο που το σκέφτομαι.»
Κοιτάζει ξανά προς το ντουλάπι.
«Αν υπήρχε ένας πιο απλός τρόπος…αν η κούκλα μπορούσε απλώς να έρθει στον κύκλο,χωρίς στήσιμο, χωρίς προετοιμασία…θα την έφερνα κάθε μέρα.»
Η σκέψη μένει εκεί.Όχι σαν παράπονο.Σαν ανάγκη.
Αυτό που νιώθει η Μαρία δεν είναι προσωπικό.Δεν είναι θέμα διάθεσης ή παιδαγωγικής φιλοσοφίας.Είναι μια εμπειρία που μοιράζονται πολλοί εκπαιδευτικοί.
Οι έρευνες στον χώρο της προσχολικής και πρωτοσχολικής εκπαίδευσης επιβεβαιώνουν ότι η έλλειψη υλικοτεχνικού εξοπλισμού και κατάλληλων συνθηκών αποτελεί μία από τις βασικότερες αιτίες που η κούκλα, ενώ αναγνωρίζεται ως πολύτιμο εργαλείο, τελικά δεν χρησιμοποιείται μέσα στην τάξη.
Τι αναφέρουν οι έρευνες
Η ιστορία της Μαρίας δεν είναι η εξαίρεση, αλλά ο κανόνας. Η διεθνής βιβλιογραφία επιβεβαιώνει ότι η έλλειψη εξειδικευμένης κατάρτισης δημιουργεί ένα αίσθημα «θεατρικής ανεπάρκειας» στους εκπαιδευτικούς.
Στις ΗΠΑ: Η Krger (2012) επισημαίνει ότι η απουσία πρακτικής άσκησης στο κουκλοθέατρο κατά τη διάρκεια των σπουδών οδηγεί τους δασκάλους στο να αποφεύγουν την κούκλα, φοβούμενοι ότι θα χάσουν τον έλεγχο της τάξης.
Στην Αγγλία: Ο Debbie Wall (2005) τονίζει ότι όταν το κουκλοθέατρο διδάσκεται μόνο ως «μάθημα επιλογής», οι εκπαιδευτικοί καταλήγουν να χρησιμοποιούν την κούκλα μόνο για πειθαρχία και όχι ως εργαλείο ανάπτυξης κριτικής σκέψης.
Στις Σκανδιναβικές Χώρες: Αντίθετα, στη Φινλανδία (π.χ. έρευνα Forsman, 2014), η κούκλα διδάσκεται ως «πολυτροπική γλώσσα», γι' αυτό και οι εκπαιδευτικοί εκεί νιώθουν πολύ πιο άνετα να την εντάξουν στην καθημερινότητά τους.
Η ελληνική και διεθνής βιβλιογραφία είναι ξεκάθαρη:ένα από τα βασικότερα εμπόδια για τη χρήση της κούκλας στην εκπαίδευση είναι η έλλειψη υλικοτεχνικού εξοπλισμού.
Οι εκπαιδευτικοί αναφέρουν συστηματικά:
απουσία κατάλληλων κουκλών
έλλειψη σκηνής ή έστω ενός σταθερού χώρου
δυσκολία αποθήκευσης
μηδενική ή ελάχιστη οικονομική στήριξη από το σχολείο
Οι έρευνες τονίζουν επίσης ότι η μη ύπαρξη εξοπλισμού δεν συνδέεται με άρνηση των εκπαιδευτικών, αλλά με αίσθημα αδυναμίας:«Δεν μπορώ να το κάνω σωστά».
Ιδιαίτερα στην προσχολική και πρωτοσχολική εκπαίδευση, όπου ο χώρος είναι περιορισμένος και οι ανάγκες πολλές, η κούκλα συχνά θεωρείται «κάτι επιπλέον» και όχι βασικό εργαλείο.
Κι όμως, η ίδια η έρευνα αναγνωρίζει ότι η κούκλα:
βοηθά τα παιδιά να εκφραστούν
λειτουργεί ως ασφαλές μέσο επικοινωνίας
ενισχύει τη συναισθηματική αγωγή και τη γλωσσική ανάπτυξη
Το πρόβλημα λοιπόν δεν είναι η αξία της κούκλας.Είναι οι συνθήκες.
Τι μπορεί να γίνει στην πράξη
Εδώ χρειάζεται να ειπωθεί κάτι ξεκάθαρα:👉 η κούκλα δεν χρειάζεται σκηνή για να λειτουργήσει παιδαγωγικά.
Στην πράξη, η κούκλα μπορεί:
να εμφανιστεί στον κύκλο
να «καθίσει» δίπλα στα παιδιά
να μιλήσει από το χέρι της εκπαιδευτικού
να γίνει μέρος της καθημερινής ρουτίνας
Χωρίς κουρτίνες.Χωρίς φωτισμούς.Χωρίς θεατρικό εξοπλισμό.
Αυτό που χρειάζεται είναι:
μια κούκλα φτιαγμένη για τάξη, όχι για παράσταση
καθοδήγηση στο πώς χρησιμοποιείται
απλές δραστηριότητες που εντάσσονται στο πρόγραμμα, όχι «έξτρα»
Όταν η κούκλα πάψει να θεωρείται σκηνικό αντικείμενο και γίνει παιδαγωγικό πρόσωπο, τότε ο εξοπλισμός παύει να είναι εμπόδιο.
Η δική μας εμπειρία από την πράξη
Μέσα από χρόνια παρουσίας σε νηπιαγωγεία και δημοτικά σχολεία, είδαμε ξανά και ξανά το ίδιο μοτίβο:εκπαιδευτικοί με διάθεση, αλλά χωρίς μέσα.
Γι’ αυτό δουλέψαμε:
κούκλες που χρησιμοποιούνται χωρίς σκηνή
δραστηριότητες που εφαρμόζονται στον κύκλο
ιδέες που δεν απαιτούν χώρο, αποθήκη ή επιπλέον χρόνο
Η κούκλα γίνεται:
συνομιλητής
παρατηρητής
«φωνή» των παιδιώνμέσα στην ίδια την τάξη.
Όχι κάτι εντυπωσιακό.Κάτι ουσιαστικό.
Πώς το Κουκλοθέατρο Λαμίας Γεφυρώνει το Χάσμα
Στο Κουκλοθέατρο Λαμίας, γνωρίζουμε καλά ότι η κούκλα δεν είναι απλώς ένα παιχνίδι, αλλά ένας ισχυρός εκπαιδευτικός διαμεσολαβητής. Μέσα από τη δουλειά μας, προσφέρουμε τις λύσεις που λείπουν από την τυπική ακαδημαϊκή εκπαίδευση:
Εξειδικευμένα Σεμινάρια Εμψύχωσης: Μαθαίνουμε στην πράξη πώς να δίνουμε ζωή στην κούκλα, ξεπερνώντας τον φόβο της έκθεσης.
Συμβουλευτική για Διαθεματικά Project: Σας βοηθάμε να εντάξετε την κούκλα στην Ιστορία, τη Γλώσσα ή το Περιβάλλον.
Έτοιμο Υλικό και Παραστάσεις: Δείτε πώς δουλεύουμε εμείς και πάρτε έμπνευση για τη δική σας τάξη.
Επισκεφθείτε τη σελίδα μας www.kouklotheatrolamias.com για να ανακαλύψετε τα εργαστήρια και τα εκπαιδευτικά μας προγράμματα.
Κάνε το πρώτο βήμα: Η τεχνική της «Κούκλας-Βοηθού»
Αν η ιδέα μιας ολόκληρης παράστασης πίσω από μια κουκλοσκηνή σάς αγχώνει, ξεκινήστε με κάτι πολύ πιο απλό και άμεσο. Δεν χρειάζεστε σενάριο, ούτε ειδικά εφέ. Χρειάζεστε μόνο μία κούκλα (ή ακόμα και ένα γάντι κουζίνας με δύο μάτια) που θα γίνει ο «Βοηθός της Τάξης».
Η Ιδέα: Η Κούκλα που «Μαθαίνει μαζί μας» Αντί να προσπαθήσετε να διδάξετε εσείς μέσω της κούκλας, αφήστε την κούκλα να είναι εκείνη που... δεν ξέρει!
Πώς λειτουργεί: Παρουσιάστε μια κούκλα που είναι «πρωτάκι» ή «ντροπαλή». Όταν διδάσκετε κάτι καινούργιο (π.χ. ένα γράμμα ή έναν κανόνα συμπεριφοράς), η κούκλα κάνει ένα λάθος.
Η Δράση: Ρωτήστε τα παιδιά: «Ωχ, ο Ρούλης μπερδεύτηκε! Ποιος μπορεί να του εξηγήσει πώς γράφεται το 'Α';».
Το Αποτέλεσμα: Τα παιδιά γίνονται εκείνα οι «δάσκαλοι». Η προσοχή μετατοπίζεται από εσάς στην κούκλα, ο φόβος της έκθεσης εξαφανίζεται, και οι μαθητές εμπλέκονται ενεργά για να βοηθήσουν τον καινούργιο τους φίλο.
Γιατί λειτουργεί; Επειδή δεν απαιτεί υποκριτική δεινότητα. Απαιτεί μόνο τη διάθεση να γίνετε κι εσείς μέρος του παιχνιδιού. Η κούκλα δεν χρειάζεται καν να μιλάει δυνατά· μπορεί να ψιθυρίζει στο αυτί σας κι εσείς να μεταφέρετε τι είπε!
Πρόταση 1: Η «Κούκλα της Στιγμής» (DIY Γάντι Κουζίνας)
Ιδανικό για την πρώτη επαφή, καθώς δεν απαιτεί καλλιτεχνικές δεξιότητες και εκμηδενίζει το άγχος της αποτυχίας.
Οδηγίες Κατασκευής (Βήμα-Βήμα):
Υλικά: Ένα απλό υφασμάτινο γάντι κουζίνας (μονόχρωμο κατά προτίμηση), δύο μεγάλα κουμπιά ή δύο έτοιμα «ματάκια» που κουνιούνται, και λίγο μαλλί πλεξίματος.
Βήμα 1: Κολλήστε τα μάτια στο πάνω μέρος του γαντιού (εκεί που βρίσκονται τα δάχτυλα). Αν το γάντι έχει ξεχωριστό αντίχειρα, αυτός θα είναι το «πηγούνι» ή το χέρι της κούκλας.
Βήμα 2: Φτιάξτε μια μικρή φούντα από μαλλί και στερεώστε την στην κορυφή για μαλλιά.
Βήμα 3: Με έναν ανεξίτηλο μαρκαδόρο, σχεδιάστε ένα απλό χαμόγελο. Η κούκλα σας είναι έτοιμη σε λιγότερο από 5 λεπτά!
Πώς να την παρουσιάσετε στην τάξη:
Η Εμφάνιση: Μην την παρουσιάσετε αμέσως. Κρατήστε το χέρι σας πίσω από την πλάτη. Πείτε στα παιδιά: «Σήμερα ήρθε μαζί μου ένας φίλος που ντρέπεται πολύ... θέλετε να τον φωνάξουμε;».
Η Κίνηση: Η κούκλα-γάντι κινείται απλά. Ανοιγοκλείστε τα δάχτυλά σας για να «μιλάει» ή κουνήστε ολόκληρο το χέρι για να χαιρετήσει.
Η Δραστηριότητα: Χρησιμοποιήστε την για να ανακοινώσετε το πρόγραμμα της ημέρας. Η κούκλα μπορεί να κάνει λάθη στο πρόγραμμα (π.χ. «Τώρα θα πάμε για ύπνο!» ενώ είναι ώρα για παιχνίδι), ώστε τα παιδιά να τη διορθώσουν και να γελάσουν.
Πρόταση 2: Η Χειροποίητη Γαντόκουκλα «Αγόρι» (Κουκλοθέατρο Λαμίας)
Μια κούκλα υψηλής αισθητικής που κερδίζει αμέσως την εμπιστοσύνη των παιδιών λόγω της ανθρωπόμορφης εμφάνισής της.
Χαρακτηριστικά της Κούκλας:
Η χειροποίητη γαντόκουκλα-αγόρι από τη συλλογή μας είναι σχεδιασμένη ώστε να έχει έντονα χαρακτηριστικά και μαλακή υφή. Η δυνατότητα να κινείτε το στόμα και τα χέρια της την καθιστά ένα ζωντανό μέλος της ομάδας.
Πώς να την παρουσιάσετε (Η Τεχνική του «Συν-εκπαιδευτή»):
Τα βαφτίσια: Την πρώτη μέρα, φέρτε την κούκλα σε ένα όμορφο κουτί. Ζητήστε από τα παιδιά να της δώσουν ένα όνομα. Αυτό δημιουργεί αμέσως έναν ισχυρό συναισθηματικό δεσμό.
Ο Ρόλος του «Μεσάζοντα»: Αν υπάρχει μια σύγκρουση στην τάξη, η κούκλα-αγόρι μπορεί να πει: «Παιδιά, είδα τι έγινε και στεναχωρήθηκα λίγο... μπορείτε να μου εξηγήσετε γιατί μαλώσατε;». Τα παιδιά τείνουν να απαντούν με μεγαλύτερη ειλικρίνεια στην κούκλα παρά στον ενήλικα.
Γαντόκουκλες Διαθεματική Δραστηριότητα (Γλώσσα): Η κούκλα φέρνει στην τάξη ένα «γράμμα» από μια μακρινή χώρα ή έναν παραμυθένιο κόσμο. Ζητά από τα παιδιά να τη βοηθήσουν να διαβάσει τις δύσκολες λέξεις ή να της γράψουν μια απάντηση.
Συμβουλή για τον Εκπαιδευτικό: Δεν χρειάζεται να αλλάξετε τη φωνή σας αν δεν νιώθετε άνετα. Η κούκλα μπορεί να μιλάει με τη φυσική σας φωνή, ελαφρώς πιο σιγανά ή πιο γρήγορα. Το παιδί δεν κοιτάζει εσάς, κοιτάζει τα μάτια της κούκλας που κινούνται!
Σχόλια