Το φθινόπωρο ακούγεται!
Φθινοπωρινά παιχνίδια με λέξεις, ήχους έτσι το Φθινόπωρο ακούεγται!
Ένα καλάθι με φθινοπωρινούς θησαυρούς γίνεται αφορμή για να εξερευνήσουν τα παιδιά τους ήχους της γλώσσας.
Το φθινόπωρο μπαίνει στην τάξη με φύλλα, μήλα, κάστανα και ιστορίες. Τα παιδιά παρατηρούν χρώματα, αγγίζουν διαφορετικές επιφάνειες και περιγράφουν όσα ανακαλύπτουν. Τι θα συνέβαινε, όμως, αν μια μέρα τα καλούσαμε να γνωρίσουν αυτούς τους θησαυρούς… με τα αυτιά τους; Το Φθινόπωρο άκουγεται!
Η κούκλα της τάξης εμφανίζεται στην παρεούλα κρατώντας ένα μικρό καλάθι. Βγάζει ένα μήλο, το κοιτάζει και λέει:
«Ξέρω το χρώμα του, ξέρω τη μυρωδιά του… Σήμερα, όμως, θέλω να ακούσω τη λέξη του. Μμμμήλο! Ποια άλλη λέξη αρχίζει όπως αυτή;»
Με μια απλή ερώτηση, η καθημερινή παρατήρηση μετατρέπεται σε γλωσσικό παιχνίδι. Τα παιδιά καλούνται να προσέξουν όχι μόνο τι σημαίνουν οι λέξεις, αλλά και πώς ακούγονται.
Όταν ακούμε ότι το «μήλο» και το «μέλι» αρχίζουν από τον ίδιο ήχο, στρέφουμε την προσοχή μας σε ένα μικρό κομμάτι της ομιλίας: το αρχικό φώνημα.
Η αναγνώριση και ο χειρισμός των φωνημάτων αποτελούν τη φωνητική επίγνωση, μέρος της ευρύτερης φωνολογικής επίγνωσης, που περιλαμβάνει και το παιχνίδι με τις συλλαβές και τις ομοιοκαταληξίες.
Η συστηματική ενασχόληση με τους ήχους και τις σχέσεις τους με τα γράμματα περιλαμβάνεται στις ερευνητικά τεκμηριωμένες προτάσεις του οδηγού Preparing Young Children for School.
Για το δικό μας παιχνίδι χρειαζόμαστε δύο καλαθάκια και λίγες γνώριμες εικόνες: μήλο, μέλι, μολύβι, φύλλο, φακό και φάρο. Στο πρώτο καλάθι τοποθετούμε την εικόνα του μήλου και στο δεύτερο την εικόνα του φύλλου. Αυτές θα είναι οι λέξεις αναφοράς μας.
«Εδώ μένουν οι λέξεις που αρχίζουν όπως το μήλο», εξηγεί η εκπαιδευτικός. «Κι εδώ όσες αρχίζουν όπως το φύλλο. Θα βρούμε πού ταιριάζει η καθεμία;»
Ονομάζουμε πρώτα τις εικόνες και έπειτα ακούμε τις λέξεις. Όπου βοηθά, παρατείνουμε λίγο τον αρχικό ήχο: «μμμέλι», «φφφακός». Τα παιδιά επιλέγουν, μετακινούν τις κάρτες και ξανακούν πριν αποφασίσουν. Το φθινόπωρο δίνει την αφετηρία, αλλά το παιχνίδι απλώνεται και σε άλλες γνώριμες λέξεις.
Η κούκλα έχει κι αυτή τη δική της άποψη:
«Εγώ θα βάλω το μήλο μαζί με το φύλλο. Και τα δύο τα βρίσκουμε στα δέντρα!»
Αυτή η πρόταση ανοίγει μια ενδιαφέρουσα συζήτηση. Η κούκλα έχει βρει μια πραγματική ομοιότητα, αλλά χρησιμοποιεί διαφορετικό κριτήριο. Η εκπαιδευτικός μπορεί να απαντήσει: «Σωστά, έχουν σχέση με το δέντρο. Σήμερα, όμως, ψάχνουμε ποιες λέξεις αρχίζουν με τον ίδιο ήχο. Ας τις ακούσουμε ξανά».
Έτσι, τα παιδιά έχουν την ευκαιρία να εξηγήσουν τη σκέψη τους, να ακούσουν μια διαφορετική πρόταση και να αναθεωρήσουν μια επιλογή.
Η κούκλα γίνεται ένας συμπαίκτης που απορεί και ζητά βοήθεια.
Η εκπαιδευτικός της δίνει χρόνο να ακούσει και να ξαναδοκιμάσει, δείχνοντας στην πράξη πώς αντιμετωπίζουμε ένα μπέρδεμα χωρίς ντροπή ή βιασύνη.
Στη συνέχεια μπορούμε να προσθέσουμε τα γράμματα Μ/μ και Φ/φ. Εξηγούμε ποιο γράμμα αντιστοιχεί στον ήχο που ακούσαμε, χωρίς να συγχέουμε τον ήχο με το όνομα του γράμματος: στο «μήλο» ακούμε στην αρχή /μ/, ενώ το γράμμα ονομάζεται «μι».
Η ακουστική αναγνώριση του ήχου και η αναγνώριση του γραπτού συμβόλου είναι διαφορετικοί στόχοι, τους οποίους υποστηρίζουμε ανάλογα με τις εμπειρίες κάθε παιδιού.
Μια άλλη μέρα, το καλάθι μπορεί να μας οδηγήσει στο παιχνίδι των συλλαβών. Η κούκλα θέλει να περπατήσει πάνω σε χάρτινα φύλλα, κάνοντας ένα βήμα για κάθε συλλαβή: «μή-λο», δύο βήματα· «κά-στα-νο», τρία· «κο-λο-κύ-θα», τέσσερα. Εδώ προσέχουμε μεγαλύτερα τμήματα της λέξης, τις συλλαβές, και όχι τον αρχικό της ήχο. Όποιο παιδί προτιμά μπορεί να συμμετέχει καθιστό, χτυπώντας απαλά τα χέρια του.
Οι παιδαγωγικές προεκτάσεις της πρότασης , το Φθινόπωρο ακούγεται.
συνδέονται με την προσέγγιση του αναδυόμενου γραμματισμού: η σχέση του παιδιού με την ανάγνωση και τη γραφή καλλιεργείται μέσα από εμπειρίες προφορικού λόγου, ήχων, εικόνων και γραπτών συμβόλων.
Παράλληλα, η δραστηριότητα συνάδει με την κοινωνικοπολιτισμική θεώρηση της μάθησης του Vygotsky: ο διάλογος και η κατάλληλη υποστήριξη του ενηλίκου βοηθούν το παιδί να προχωρήσει πέρα από όσα καταφέρνει μόνο του. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ακούμε μαζί μια λέξη, προσφέρουμε δύο επιλογές όταν χρειάζεται και μειώνουμε σταδιακά τη βοήθεια.
Η αναπτυξιακά κατάλληλη πρακτική της NAEYC υποστηρίζει αντίστοιχα το καθοδηγούμενο παιχνίδι, την ενεργό συμμετοχή και την προσαρμογή της πρόκλησης στις δυνατότητες κάθε παιδιού. Η κούκλα αποτελεί εδώ δική μας διδακτική επιλογή για την εφαρμογή αυτών των αρχών· οι πηγές τεκμηριώνουν τις αρχές, όχι την αποτελεσματικότητα του συγκεκριμένου παιχνιδιού.
Στην ομάδα μας χωρούν διαφορετικοί τρόποι συμμετοχής
Ένα παιδί μπορεί να πει μια λέξη, άλλο να δείξει μια εικόνα και άλλο να μετακινήσει μια κάρτα. Πριν ζητήσουμε να αναγνωρίσει τον αρχικό ήχο, βεβαιωνόμαστε ότι γνωρίζει τη λέξη που χρησιμοποιούμε. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για παιδιά που τώρα εξοικειώνονται με τα ελληνικά: μια άγνωστη ονομασία δεν σημαίνει δυσκολία στην ακρόαση των ήχων.
Στο τέλος, η κούκλα μπορεί να ζητήσει ένα μικρό ενθύμιο: «Θα μου φτιάξετε ένα βιβλιαράκι για να θυμάμαι τους φίλους του μήλου και του φύλλου;» Τα παιδιά ζωγραφίζουν, κολλούν εικόνες και υπαγορεύουν μικρές προτάσεις στην εκπαιδευτικό, που τις γράφει και τις διαβάζει μαζί τους.
Και την επόμενη μέρα, ίσως ένα παιδί πλησιάσει το καλάθι με μια καινούργια ανακάλυψη: «Βρήκα κι άλλη λέξη! Η μαμά αρχίζει όπως το μήλο!»
Τότε το παιχνίδι έχει ήδη βγει από τα καλαθάκια και έχει συναντήσει τη γλώσσα της καθημερινής ζωής.
Το παιχνίδι συνεχίζεται στη δική σας τάξη!
Ένα μήλο, ένα φύλλο και μια περίεργη κούκλα μπορούν να γίνουν η αρχή για πολλές μικρές γλωσσικές ανακαλύψεις.
Στον εκπαιδευτικό οδηγό «Το φθινόπωρο ακούγεται!» συγκεντρώσαμε την ιστορία, τις δραστηριότητες, προτάσεις αξιοποίησης της κούκλας και ένα αναλυτικό εκπαιδευτικό σενάριο 5Ε, μαζί με την παιδαγωγική τους τεκμηρίωση.
Επισκεφθείτε τη σελίδα με το εκπαιδευτικό μας υλικό, γνωρίστε τον οδηγό και επιλέξτε τις ιδέες που ταιριάζουν στη δική σας ομάδα.
Ψηφιακός οδηγός PDF · 3€ Ανακαλύψτε το εκπαιδευτικό υλικό
Σχόλια